సౌందర్యలహరీ

న చేదేవం దేవో న ఖలు కుశలః స్పందితుమపి |
ప్రణంతుం స్తోతుం వా కథమకృతపుణ్యః ప్రభవతి || ౧ ||
విరించిః సంచిన్వన్విరచయతి లోకానవికలమ్ |
హరః సంక్షుద్యైనం భజతి భసితోద్ధూలనవిధిమ్ || ౨ ||
జడానాం చైతన్యస్తబకమకరందస్రుతిఝరీ |
నిమగ్నానాం దంష్ట్రా మురరిపువరాహస్య భవతీ || ౩ ||
-స్త్వమేకా నైవాసి ప్రకటితవరాభీత్యభినయా |
శరణ్యే లోకానాం తవ హి చరణావేవ నిపుణౌ || ౪ ||
పురా నారీ భూత్వా పురరిపుమపి క్షోభమనయత్ |
మునీనామప్యంతః ప్రభవతి హి మోహాయ మహతామ్ || ౫ ||
వసంతః సామంతో మలయమరుదాయోధనరథః |
-మపాంగాత్తే లబ్ధ్వా జగదిదమనంగో విజయతే || ౬ ||
పరిక్షీణా మధ్యే పరిణతశరచ్చంద్రవదనా |
పురస్తాదాస్తాం నః పురమథితురాహోపురుషికా || ౭ ||
మణిద్వీపే నీపోపవనవతి చింతామణిగృహే |
భజంతి త్వాం ధన్యాః కతిచన చిదానందలహరీమ్ || ౮ ||
స్థితం స్వాధిష్ఠానే హృది మరుతమాకాశముపరి |
సహస్రారే పద్మే సహ రహసి పత్యా విహరసే || ౯ ||
ప్రపంచం సించంతీ పునరపి రసామ్నాయమహసః |
స్వమాత్మానం కృత్వా స్వపిషి కులకుండే కుహరిణి || ౧౦ ||
ప్రభిన్నాభిః శంభోర్నవభిరపి మూలప్రకృతిభిః |
-త్రిరేఖాభిః సార్ధం తవ శరణకోణాః పరిణతాః || ౧౧ ||
కవీంద్రాః కల్పంతే కథమపి విరించిప్రభృతయః |
తపోభిర్దుష్ప్రాపామపి గిరిశసాయుజ్యపదవీమ్ || ౧౨ ||
తవాపాంగాలోకే పతితమనుధావంతి శతశః |
హఠాత్త్రుట్యత్కాంచ్యో విగలితదుకూలా యువతయః || ౧౩ ||
హుతాశే ద్వాషష్టిశ్చతురధికపంచాశదనిలే |
మయూఖాస్తేషామప్యుపరి తవ పాదాంబుజయుగమ్ || ౧౪ ||
వరత్రాసత్రాణస్ఫటికఘటికాపుస్తకకరామ్ |
మధుక్షీరద్రాక్షామధురిమధురీణాః ఫణితయః || ౧౫ ||
భజంతే యే సంతః కతిచిదరుణామేవ భవతీమ్ |
-గభీరాభిర్వాగ్భిర్విదధతి సతాం రంజనమమీ || ౧౬ ||
-ర్వశిన్యాద్యాభిస్త్వాం సహ జనని సంచింతయతి యః |
-ర్వచోభిర్వాగ్దేవీవదనకమలామోదమధురైః || ౧౭ ||
-ర్దివం సర్వాముర్వీమరుణిమని మగ్నాం స్మరతి యః |
సహోర్వశ్యా వశ్యాః కతి కతి న గీర్వాణగణికాః || ౧౮ ||
హరార్ధం ధ్యాయేద్యో హరమహిషి తే మన్మథకలామ్ |
త్రిలోకీమప్యాశు భ్రమయతి రవీందుస్తనయుగామ్ || ౧౯ ||
హృది త్వామాధత్తే హిమకరశిలామూర్తిమివ యః |
జ్వరప్లుష్టాన్ దృష్ట్యా సుఖయతి సుధాధారసిరయా || ౨౦ ||
నిషణ్ణాం షణ్ణామప్యుపరి కమలానాం తవ కలామ్ |
మహాంతః పశ్యంతో దధతి పరమాహ్లాదలహరీమ్ || ౨౧ ||
-మితి స్తోతుం వాంఛన్కథయతి భవాని త్వమితి యః |
ముకుందబ్రహ్మేంద్రస్ఫుటమకుటనీరాజితపదామ్ || ౨౨ ||
శరీరార్ధం శంభోరపరమపి శంకే హృతమభూత్ |
కుచాభ్యామానమ్రం కుటిలశశిచూడాలమకుటమ్ || ౨౩ ||
తిరస్కుర్వన్నేతత్స్వమపి వపురీశస్తిరయతి |
-స్తవాజ్ఞామాలంబ్య క్షణచలితయోర్భ్రూలతికయోః || ౨౪ ||
భవేత్పూజా పూజా తవ చరణయోర్యా విరచితా |
స్థితా హ్యేతే శశ్వన్ముకులితకరోత్తంసమకుటాః || ౨౫ ||
వినాశం కీనాశో భజతి ధనదో యాతి నిధనమ్ |
మహాసంహారేఽస్మిన్విహరతి సతి త్వత్పతిరసౌ || ౨౬ ||
గతిః ప్రాదక్షిణ్యక్రమణమశనాద్యాహుతివిధిః |
సపర్యాపర్యాయస్తవ భవతు యన్మే విలసితమ్ || ౨౭ ||
విపద్యంతే విశ్వే విధిశతమఖాద్యా దివిషదః |
న శంభోస్తన్మూలం తవ జనని తాటంకమహిమా || ౨౮ ||
కఠోరే కోటీరే స్ఖలసి జహి జంభారిమకుటమ్ |
భవస్యాభ్యుత్థానే తవ పరిజనోక్తిర్విజయతే || ౨౯ ||
నిషేవ్యే నిత్యే త్వామహమితి సదా భావయతి యః |
మహాసంవర్తాగ్నిర్విరచయతి నీరాజనవిధిమ్ || ౩౦ ||
స్థితస్తత్తత్సిద్ధిప్రసవపరతంత్రైః పశుపతిః |
-స్వతంత్రం తే తంత్రం క్షితితలమవాతీతరదిదమ్ || ౩౧ ||
స్మరో హంసః శక్రస్తదను చ పరామారహరయః |
భజంతే వర్ణాస్తే తవ జనని నామావయవతామ్ || ౩౨ ||
-ర్నిధాయైకే నిత్యే నిరవధిమహాభోగరసికాః |
శివాగ్నౌ జుహ్వంతః సురభిఘృతధారాహుతిశతైః || ౩౩ ||
తవాత్మానం మన్యే భగవతి నవాత్మానమనఘమ్ |
స్థితః సంబంధో వాం సమరసపరానందపరయోః || ౩౪ ||
త్వమాపస్త్వం భూమిస్త్వయి పరిణతాయాం న హి పరమ్ |
చిదానందాకారం శివయువతి భావేన బిభృషే || ౩౫ ||
పరం శంభుం వందే పరిమిలితపార్శ్వం పరచితా |
నిరాలోకేఽలోకే నివసతి హి భాలోకభువనే || ౩౬ ||
శివం సేవే దేవీమపి శివసమానవ్యవసితామ్ |
-ర్విధూతాంతర్ధ్వాంతా విలసతి చకోరీవ జగతీ || ౩౭ ||
భజే హంసద్వంద్వం కిమపి మహతాం మానసచరమ్ |
-ర్యదాదత్తే దోషాద్గుణమఖిలమద్భ్యః పయ ఇవ || ౩౮ ||
తమీడే సంవర్తం జనని మహతీం తాం చ సమయామ్ |
దయార్ద్రా యా దృష్టిః శిశిరముపచారం రచయతి || ౩౯ ||
స్ఫురన్నానారత్నాభరణపరిణద్ధేంద్రధనుషమ్ |
నిషేవే వర్షంతం హరమిహిరతప్తం త్రిభువనమ్ || ౪౦ ||
నవాత్మానం మన్యే నవరసమహాతాండవనటమ్ |
సనాథాభ్యాం జజ్ఞే జనకజననీమజ్జగదిదమ్ || ౪౧ ||
కిరీటం తే హైమం హిమగిరిసుతే కీర్తయతి యః |
ధనుః శౌనాసీరం కిమితి న నిబధ్నాతి ధిషణామ్ || ౪౨ ||
ఘనస్నిగ్ధశ్లక్ష్ణం చికురనికురుంబం తవ శివే |
వసంత్యస్మిన్మన్యే వలమథనవాటీవిటపినామ్ || ౪౩ ||
-పరీవాహః స్రోతఃసరణిరివ సీమంతసరణిః |
-ద్విషాం బృందైర్బందీకృతమివ నవీనార్కకిరణమ్ || ౪౪ ||
పరీతం తే వక్త్రం పరిహసతి పంకేరుహరుచిమ్ |
సుగంధౌ మాద్యంతి స్మరదహనచక్షుర్మధులిహః || ౪౫ ||
-ద్ద్వితీయం తన్మన్యే మకుటఘటితం చంద్రశకలమ్ |
సుధాలేపస్యూతిః పరిణమతి రాకాహిమకరః || ౪౬ ||
త్వదీయే నేత్రాభ్యాం మధుకరరుచిభ్యాం ధృతగుణమ్ |
ప్రకోష్ఠే ముష్టౌ చ స్థగయతి నిగూఢాంతరముమే || ౪౭ ||
త్రియామాం వామం తే సృజతి రజనీనాయకతయా |
సమాధత్తే సంధ్యాం దివసనిశయోరంతరచరీమ్ || ౪౮ ||
కృపాధారాధారా కిమపి మధురాభోగవతికా |
ధ్రువం తత్తన్నామవ్యవహరణయోగ్యా విజయతే || ౪౯ ||
కటాక్షవ్యాక్షేపభ్రమరకలభౌ కర్ణయుగలమ్ |
-వసూయాసంసర్గాదలికనయనం కించిదరుణమ్ || ౫౦ ||
సరోషా గంగాయాం గిరిశచరితే విస్మయవతీ |
సఖీషు స్మేరా తే మయి జనని దృష్టిః సకరుణా || ౫౧ ||
పురాం భేత్తుశ్చిత్తప్రశమరసవిద్రావణఫలే |
తవాకర్ణాకృష్టస్మరశరవిలాసం కలయతః || ౫౨ ||
విభాతి త్వన్నేత్రత్రితయమిదమీశానదయితే |
-న్రజః సత్త్వం బిభ్రత్తమ ఇతి గుణానాం త్రయమివ || ౫౩ ||
దయామిత్రైర్నేత్రైరరుణధవలశ్యామరుచిభిః |
త్రయాణాం తీర్థానాముపనయసి సంభేదమనఘమ్ || ౫౪ ||
తవేత్యాహుః సంతో ధరణిధరరాజన్యతనయే |
పరిత్రాతుం శంకే పరిహృతనిమేషాస్తవ దృశః || ౫౫ ||
నిలీయంతే తోయే నియతమనిమేషాః శఫరికాః |
జహాతి ప్రత్యూషే నిశి చ విఘటయ్య ప్రవిశతి || ౫౬ ||
దవీయాంసం దీనం స్నపయ కృపయా మామపి శివే |
వనే వా హర్మ్యే వా సమకరనిపాతో హిమకరః || ౫౭ ||
న కేషామాధత్తే కుసుమశరకోదండకుతుకమ్ |
-న్నపాంగవ్యాసంగో దిశతి శరసంధానధిషణామ్ || ౫౮ ||
చతుశ్చక్రం మన్యే తవ ముఖమిదం మన్మథరథమ్ | [సుఖ]
మహావీరో మారః ప్రమథపతయే సజ్జితవతే || ౫౯ ||
పిబంత్యాః శర్వాణి శ్రవణచులుకాభ్యామవిరలమ్ |
ఝణత్కారైస్తారైః ప్రతివచనమాచష్ట ఇవ తే || ౬౦ ||
త్వదీయో నేదీయః ఫలతు ఫలమస్మాకముచితమ్ |
సమృద్ధ్యా యత్తాసాం బహిరపి చ ముక్తామణిధరః || ౬౧ ||
ప్రవక్ష్యే సాదృశ్యం జనయతు ఫలం విద్రుమలతా |
తులామధ్యారోఢుం కథమివ విలజ్జేత కలయా || ౬౨ ||
చకోరాణామాసీదతిరసతయా చంచుజడిమా |
పిబంతి స్వచ్ఛందం నిశి నిశి భృశం కాంజికధియా || ౬౩ ||
జపాపుష్పచ్ఛాయా తవ జనని జిహ్వా జయతి సా |
సరస్వత్యా మూర్తిః పరిణమతి మాణిక్యవపుషా || ౬౪ ||
-ర్నివృత్తైశ్చండాంశత్రిపురహరనిర్మాల్యవిముఖైః |
విలీయంతే మాతస్తవ వదనతాంబూలకబలాః || ౬౫ ||
-స్త్వయారబ్ధే వక్తుం చలితశిరసా సాధువచనే |
నిజాం వీణాం వాణీ నిచులయతి చోలేన నిభృతమ్ || ౬౬ ||
గిరీశేనోదస్తం ముహురధరపానాకులతయా |
కథంకారం బ్రూమస్తవ చిబుకమౌపమ్యరహితమ్ || ౬౭ ||
తవ గ్రీవా ధత్తే ముఖకమలనాలశ్రియమియమ్ |
మృణాలీలాలిత్యం వహతి యదధో హారలతికా || ౬౮ ||
వివాహవ్యానద్ధప్రగుణగుణసంఖ్యాప్రతిభువః |
త్రయాణాం గ్రామాణాం స్థితినియమసీమాన ఇవ తే || ౬౯ ||
చతుర్భిః సౌందర్యం సరసిజభవః స్తౌతి వదనైః |
-శ్చతుర్ణాం శీర్షాణాం సమమభయహస్తార్పణధియా || ౭౦ ||
కరాణాం తే కాంతిం కథయ కథయామః కథముమే |
యది క్రీడల్లక్ష్మీచరణతలలాక్షారసచణమ్ || ౭౧ ||
తవేదం నః ఖేదం హరతు సతతం ప్రస్నుతముఖమ్ |
స్వకుంభౌ హేరంబః పరిమృశతి హస్తేన ఝడితి || ౭౨ ||
న సందేహస్పందో నగపతిపతాకే మనసి నః |
కుమారావద్యాపి ద్విరదవదనక్రౌంచదలనౌ || ౭౩ ||
సమారబ్ధాం ముక్తామణిభిరమలాం హారలతికామ్ |
ప్రతాపవ్యామిశ్రాం పురదమయితుః కీర్తిమివ తే || ౭౪ ||
పయఃపారావారః పరివహతి సారస్వతమివ |
-త్కవీనాం ప్రౌఢానామజని కమనీయః కవయితా || ౭౫ ||
గభీరే తే నాభీసరసి కృతసంగో మనసిజః |
జనస్తాం జానీతే తవ జనని రోమావలిరితి || ౭౬ ||
కృశే మధ్యే కించిజ్జనని తవ యద్భాతి సుధియామ్ |
తనూభూతం వ్యోమ ప్రవిశదివ నాభిం కుహరిణీమ్ || ౭౭ ||
-కలావాలం కుండం కుసుమశరతేజోహుతభుజః |
బిలద్వారం సిద్ధేర్గిరిశనయనానాం విజయతే || ౭౮ ||
నమన్మూర్తేర్నారీతిలక శనకైస్త్రుట్యత ఇవ |
సమావస్థాస్థేమ్నో భవతు కుశలం శైలతనయే || ౭౯ ||
కషంతౌ దోర్మూలే కనకకలశాభౌ కలయతా |
త్రిధా నద్ధం దేవి త్రివలి లవలీవల్లిభిరివ || ౮౦ ||
-న్నితంబాదాచ్ఛిద్య త్వయి హరణరూపేణ నిదధే |
నితంబప్రాగ్భారః స్థగయతి లఘుత్వం నయతి చ || ౮౧ ||
-ముభాభ్యామూరుభ్యాముభయమపి నిర్జిత్య భవతీ |
విధిజ్ఞ్యే జానుభ్యాం విబుధకరికుంభద్వయమసి || ౮౨ ||
నిషంగౌ జంఘే తే విషమవిశిఖో బాఢమకృత |
-నఖాగ్రచ్ఛద్మానః సురమకుటశాణైకనిశితాః || ౮౩ ||
మమాప్యేతౌ మాతః శిరసి దయయా ధేహి చరణౌ |
యయోర్లాక్షాలక్ష్మీరరుణహరిచూడామణిరుచిః || ౮౪ ||
-స్తవాస్మై ద్వంద్వాయ స్ఫుటరుచిరసాలక్తకవతే |
పశూనామీశానః ప్రమదవనకంకేలితరవే || ౮౫ ||
లలాటే భర్తారం చరణకమలే తాడయతి తే |
తులాకోటిక్వాణైః కిలికిలితమీశానరిపుణా || ౮౬ ||
నిశాయాం నిద్రాణం నిశి చరమభాగే చ విశదౌ |
సరోజం త్వత్పాదౌ జనని జయతశ్చిత్రమిహ కిమ్ || ౮౭ ||
కథం నీతం సద్భిః కఠినకమఠీకర్పరతులామ్ |
యదాదాయ న్యస్తం దృషది దయమానేన మనసా || ౮౮ ||
-స్తరూణాం దివ్యానాం హసత ఇవ తే చండి చరణౌ |
దరిద్రేభ్యో భద్రాం శ్రియమనిశమహ్నాయ దదతౌ || ౮౯ ||
-మమందం సౌందర్యప్రకరమకరందం వికిరతి |
నిమజ్జన్మజ్జీవః కరణచరణః షట్చరణతామ్ || ౯౦ ||
స్ఖలంతస్తే ఖేలం భవనకలహంసా న జహతి |
-చ్ఛలాదాచక్షాణం చరణకమలం చారుచరితే || ౯౧ ||
శివః స్వచ్ఛచ్ఛాయాఘటితకపటప్రచ్ఛదపటః |
శరీరీ శృంగారో రస ఇవ దృశాం దోగ్ధి కుతుకమ్ || ౯౨ ||
శిరీషాభా చిత్తే దృషదుపలశోభా కుచతటే |
జగత్త్రాతుం శంభోర్జయతి కరుణా కాచిదరుణా || ౯౩ ||
కలాభిః కర్పూరైర్మరకతకరండం నిబిడితమ్ |
విధిర్భూయో భూయో నిబిడయతి నూనం తవ కృతే || ౯౪ ||
సపర్యామర్యాదా తరలకరణానామసులభా |
తవ ద్వారోపాంతస్థితిభిరణిమాద్యాభిరమరాః || ౯౫ ||
శ్రియో దేవ్యాః కో వా న భవతి పతిః కైరపి ధనైః |
కుచాభ్యామాసంగః కురవకతరోరప్యసులభః || ౯౬ ||
హరేః పత్నీం పద్మాం హరసహచరీమద్రితనయామ్ |
మహామాయా విశ్వం భ్రమయసి పరబ్రహ్మమహిషి || ౯౭ ||
పిబేయం విద్యార్థీ తవ చరణనిర్ణేజనజలమ్ |
కదా ధత్తే వాణీముఖకమలతాంబూలరసతామ్ || ౯౮ ||
రతేః పాతివ్రత్యం శిథిలయతి రమ్యేణ వపుషా |
పరానందాభిఖ్యం రసయతి రసం త్వద్భజనవాన్ || ౯౯ ||
సుధాసూతేశ్చంద్రోపలజలలవైరర్ఘ్యరచనా |
త్వదీయాభిర్వాగ్భిస్తవ జనని వాచాం స్తుతిరియమ్ || ౧౦౦ ||
ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య శ్రీగోవిందభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య శ్రీమచ్ఛంకరభగవతః కృతౌ సౌందర్యలహరీ |