శ్రీ అర్జునకృత దుర్గా స్తోత్రం

తెలుగు భావార్థం

దుర్గామాతను వివిధ నామాలతో, రూపాలతో స్తుతిస్తూ, ఆమె అనుగ్రహంతో విజయం కలగాలని అర్జునుడు ప్రార్థించిన స్తోత్రం ఇది. ఇందులో అమ్మవారిని జ్ఞానానికి, పోషణకు, ధైర్యానికి, రక్షణకు మూలమైన పరాశక్తిగా కీర్తిస్తారు.

నమస్తే సిద్ధసేనాని ఆర్యే మందరవాసిని ।
కుమారి కాళి కాపాలి కపిలే కృష్ణపింగళే ॥

భావం: సిద్ధుల సమూహానికి నాయకురాలైన తల్లీ! పూజనీయురాలా! మందర పర్వతంపై నివసించే దేవీ! కుమారి, కాళి, కపాలి, కపిల, కృష్ణపింగళ అనే వివిధ రూపాలలో వెలిగే అమ్మా! నీకు నమస్కారం. ఈ నామాలు అమ్మవారి పవిత్రతను, ఉగ్రశక్తిని, వివిధ వర్ణరూపాలను సూచిస్తాయి.

భద్రకాళి నమస్తుభ్యం మహాకాళి నమోఽస్తు తే ।
చండి చండే నమస్తుభ్యం తారిణి వరవర్ణిని ॥

భావం: శుభాన్ని ప్రసాదించే భద్రకాళీ! మహాకాళీ! దుష్టులను సంహరించే చండికా! భక్తులను ఆపదల నుంచి దాటించే తల్లీ! ఉత్తమమైన రూపంతో శోభించే దేవీ! నీకు నమస్కారం.

కాత్యాయని మహాభాగే కరాళి విజయే జయే ।
శిఖిపింఛధ్వజధరే నానాభరణభూషితే ॥

భావం: కాత్యాయనీ! గొప్ప మహిమ కలిగిన దేవీ! దుష్టులకు భయంకరమైన తల్లీ! జయవిజయాలను ప్రసాదించే అమ్మా! నెమలి ఈకలతో కూడిన ధ్వజాన్ని ధరించి, అనేక ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన దేవీ!

అట్టశూలప్రహరణే ఖడ్గఖేటకధారిణి ।
గోపేంద్రస్యానుజే జ్యేష్ఠే నందగోపకులోద్భవే ॥

భావం: పెద్ద శూలాన్ని ఆయుధంగా ధరించే తల్లీ! ఖడ్గాన్ని, డాలును పట్టుకున్న దేవీ! గోపాలకుల నాయకుడైన శ్రీకృష్ణుని చెల్లెలిగా వెలసిన అమ్మా! అందరికంటే గొప్పదానివి! నందగోపుని వంశంలో అవతరించిన దేవీ!

మహిషాసృక్ప్రియే నిత్యం కౌశికి పీతవాసిని ।
అట్టహాసే కోకముఖే నమస్తేఽస్తు రణప్రియే ॥

భావం: మహిషాసురుని రక్తాన్ని స్వీకరించే ఉగ్రరూపిణీ! కౌశికీ! పసుపురంగు వస్త్రాలు ధరించే దేవీ! భీకరమైన అట్టహాసం చేసే తల్లీ! కోకముఖీ! దుష్టసంహారం కోసం యుద్ధాన్ని ఇష్టపడే దేవీ! నీకు నమస్కారం.

మహిషాసురుని రక్తం గురించి వచ్చిన వర్ణన అమ్మవారి ఉగ్రరూపాన్ని, దుష్టసంహారాన్ని తెలియజేస్తుంది. ‘కోకముఖి’ అనే నామానికి తోడేలు వంటి ముఖం కలిగిన ఉగ్రరూపిణి అనే పదార్థం ఉంది.

ఉమే శాకంభరి శ్వేతే కృష్ణే కైటభనాశిని ।
హిరణ్యాక్షి విరూపాక్షి సుధూమ్రాక్షి నమోఽస్తు తే ॥

భావం: ఉమాదేవీ! శాకాలు, పండ్లు మొదలైన ఆహారంతో జీవులను పోషించే శాకంభరీ! తెలుపు, నలుపు వర్ణరూపాలలో వెలిగే తల్లీ! కైటభాసురుని నాశనం చేసే శక్తీ! బంగారు కాంతిగల నేత్రాలు, అసాధారణమైన నేత్రాలు, ధూమ్రవర్ణ నేత్రాలు కలిగిన దేవీ! నీకు నమస్కారం.

వేదశ్రుతి మహాపుణ్యే బ్రహ్మణ్యే జాతవేదసి ।
జంబూకటకచైత్యేషు నిత్యం సన్నిహితాలయే ॥

భావం: వేదశ్రుతి స్వరూపిణీ! అత్యంత పవిత్రమైన తల్లీ! వేదజ్ఞానాన్ని, ధర్మాన్ని పరిరక్షించే దేవీ! అగ్నిస్వరూపంగా ప్రకాశించే అమ్మా! జంబూకటకంలోని పవిత్ర ఆలయాలలో నిత్యం సన్నిధిగా ఉండే తల్లీ!

త్వం బ్రహ్మవిద్యా విద్యానాం మహానిద్రా చ దేహినామ్ ।
స్కందమాతర్భగవతి దుర్గే కాంతారవాసిని ॥

భావం: అన్ని విద్యలలో పరమసత్యాన్ని తెలియజేసే బ్రహ్మవిద్య నీవే. జీవులలో నిద్రారూపంగా ఉండే మహాశక్తి నీవే. కుమారస్వామికి తల్లివైన భగవతీ! దుర్గామాతా! దుర్గమమైన అరణ్యాలలో నివసించే దేవీ!

స్వాహాకారః స్వధా చైవ కలా కాష్ఠా సరస్వతీ ।
సావిత్రీ వేదమాతా చ తథా వేదాంత ఉచ్యతే ॥

భావం: దేవతలకు యజ్ఞంలో ఆహుతులు సమర్పించేటప్పుడు పలికే ‘స్వాహా’ నీవే. పితృదేవతలకు సమర్పణలో పలికే ‘స్వధా’ నీవే. కల, కాష్ఠ వంటి కాలప్రమాణాలు కూడా నీ స్వరూపాలే. సరస్వతి, సావిత్రి, వేదమాత నీవే. వేదాంతంలో చెప్పబడే పరమతత్త్వం కూడా నీవే.

కాంతారభయదుర్గేషు భక్తానాం చాలయేషు చ ।
నిత్యం వససి పాతాళే యుద్ధే జయసి దానవాన్ ॥

భావం: దుర్గమమైన అరణ్యాలలో, భయంకరమైన ఆపదలలో, భక్తుల నివాసాలలో నీవు ఉంటావు. పాతాళంలో కూడా నిత్యం నీ ఉనికి ఉంది. యుద్ధంలో దానవులను జయిస్తావు. ఎక్కడ ఉన్నా భక్తులను రక్షించే శక్తివి నీవే.

త్వం జంభనీ మోహినీ చ మాయా హ్రీః శ్రీస్తథైవ చ ।
సంధ్యా ప్రభావతీ చైవ సావిత్రీ జననీ తథా ॥

భావం: శత్రువుల శక్తిని స్తంభింపజేసే జంభనీ నీవే. మోహింపజేసే మోహినీ నీవే. జగత్తును నడిపించే మాయాశక్తి నీవే. లజ్జ, వినయం, మర్యాదలకు ప్రతీక అయిన ‘హ్రీ’, సంపదకు ప్రతీక అయిన ‘శ్రీ’ కూడా నీవే. సంధ్య, ప్రకాశం, సావిత్రి రూపాలలో వెలిగే జగన్మాతవు నీవే.

తుష్టిః పుష్టిర్ధృతిర్దీప్తిశ్చంద్రాదిత్యవివర్ధినీ ।
భూతిర్భూతిమతాం సంఖ్యే వీక్ష్యసే సిద్ధచారణైః ॥

భావం: సంతృప్తి నీవే. పోషణ నీవే. ధైర్యం, స్థిరత్వం, తేజస్సు నీవే. సూర్యచంద్రుల ప్రకాశాన్ని వృద్ధి చేసే శక్తివి నీవే. ఐశ్వర్యవంతుల ఐశ్వర్యం కూడా నీవే. యుద్ధరంగంలో సిద్ధులు, చారణులు నీ రూపాన్ని దర్శిస్తారు.

స్తుతాసి త్వం మహాదేవి విశుద్ధేనాంతరాత్మనా ।
జయో భవతు మే నిత్యం త్వత్ప్రసాదాద్రణాజిరే ॥

భావం: మహాదేవీ! స్వచ్ఛమైన అంతరంగంతో నిన్ను స్తుతిస్తున్నాను. నీ అనుగ్రహంతో యుద్ధరంగంలో నాకు ఎల్లప్పుడూ విజయం కలుగుగాక!